Η πρώτη εγγραφή μνημείων της έγινε το 1980 και μέχρι στιγμής περιλαμβάνονται τρεις εγγραφές που αξίζει να ανακαλύψεις από κοντά: Πάφος, Βυζαντινές Εκκλησίες του Τροόδους και Χοιροκοιτία

Βυζαντινές Εκκλησίες του Τροόδους

Οι δέκα βυζαντινές εκκλησίες του Τροόδους, τις οποίες η Κύπρος έχει εγγράψει στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, αποτελούν εξαιρετική μαρτυρία του βυζαντινού πολιτισμού στο νησί και σημαντικά μνημεία εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της υπαίθρου, τα οποία διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση. Χρονολογούνται από τα μέσα ως τα τέλη της βυζαντινής περιόδου, ενώ η αρχιτεκτονική τους είναι μοναδική και φαίνεται να έχει γηγενή προέλευση, καθώς εντοπίζεται αποκλειστικά στην οροσειρά του Τροόδους.

Η εγγραφή περιλαμβάνει σήμερα 10 εκκλησίες:

1.  Άγιος Νικόλαος της Στέγης στην Κακοπετριά

2.  Παναγία Φορβιώτισσα / Ασίνου στο Νικητάρι

3.  Παναγία του Άρακα στα Λαγουδερά

4.  Άγιος Ιωάννης Λαμπαδιστής στον Καλοπαναγιώτη

5.  Παναγία του Μουτουλλά

6.  Τίμιος Σταυρός στο Πελένδρι

7.  Αρχάγγελος Μιχαήλ στον Πεδουλά

8.  Τίμιος Σταυρός ‘’Αγιάσματι’’ στην Πλατανιστάσα

9.  Παναγία Ποδύθου στη Γαλάτα

10.   Μεταμόρφωση του Σωτήρος στο Παλαιχώρι

Χοιροκοιτία

Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Λάρνακα, βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα προϊστορικά μνημεία της Ανατολικής Μεσογείου. Ο νεολιθικός οικισμός της Χοιροκοιτίας, που χρονολογείται γύρω στο 7000 π.Χ., αποκαλύπτει ένα εντυπωσιακό δείγμα συλλογικής οργανωμένης κοινωνίας. Η κάθε οικία αποτελούνταν από ένα σύνολο οικοδομημάτων σε σχήμα κυκλικό από πέτρα, με επίπεδη στέγη, δρόμους και συστήματα αποθήκευσης τροφίμων. Η επίσκεψη στο χώρο είναι σαν ταξίδι στο ξεκίνημα του ανθρώπινου πολιτισμού στο νησί.

Πάφος

Στην καρδιά της Κάτω Πάφου, το αρχαιολογικό πάρκο αποτελεί ένα υπαίθριο μουσείο. Τα ρωμαϊκά ψηφιδωτά στις επαύλεις του Διονύσου, του Θησέα και του Αιώνα θεωρούνται από τα πιο εντυπωσιακά στον κόσμο. Επιπλέον, τα ερείπια του Ωδείου, της Αγοράς και οι εντυπωσιακοί Τάφοι των Βασιλέων συνθέτουν ένα σκηνικό όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει.

Η Πάφος αποτελούσε μία από τις τρεις πόλεις-βασίλεια της Κύπρου που ιδρύθηκαν μετά το τέλος του Τρωικού πολέμου. Τα αρχαιολογικά ευρήματα δίνουν μια εικόνα του υλικού πολιτισμού των νέων αποίκων, στις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ. και μαρτυρούν τη βαθιά ριζωμένη παράδοση της λατρείας της θεάς Αφροδίτης.

Η Νέα Πάφος που ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. από τον Νικοκλή, εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σημαντικά διοικητικά κέντρα της ευρύτερης περιοχής. Σημαντικά κατάλοιπα οχυρωματικών έργων διασώζονται μέχρι σήμερα.

Η εγγραφή της Πάφου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1980 βασίστηκε στα ακόλουθα κριτήρια: 

·  O ρόλος που διαδραμάτισε η περιοχή της Πάφου στη λατρεία της θεάς Αφροδίτης·

·  Ο ρόλος που διαδραμάτισε η Κύπρος και η Πάφος ειδικότερα στην εξάπλωση του Χριστιανισμού

 Εκτός από τα μνημεία που έχουν καταγραφεί στην UNESCO πιο κάτω σου αναφέρουμε και όσα αξίζει να επισκεφθείς ανά επαρχία:

Λευκωσία: Η καρδιά της Ιστορίας

• Κυπριακό Μουσείο: Εν αναμονή του Νέου Κυπριακού Μουσείου, επισκεπτόμαστε το μεγαλύτερο και παλαιότερο μουσείο της Κύπρου, με ευρήματα από την Προϊστορία έως τη Ρωμαϊκή περίοδο.
• Λαϊκή Γειτονιά - Χάνι του Καλλιμάχου: Αναπαλαιωμένα σοκάκια με λιθόστρωτες αυλές που στεγάζουν καλλιτέχνες, παραδοσιακά εργαστήρια και τοπικά εδέσματα.

Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ (Αρχιεπισκοπή): Μετά από ριζική ανακαίνιση 5 ετών και νέα μουσειολογική προσέγγιση, το μουσείο έχει εμπλουτιστεί με έναν εντυπωσιακό αριθμό νέων εκθεμάτων και καλύπτει πλέον την περίοδο από τον 4ο έως τον 18ο αιώνα με εικόνες, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και άλλους θρησκευτικούς θησαυρούς. 

 Λεμεσός: Το παρελθόν συναντά την πόλη που αλλάζει

• Κάστρο Λεμεσού & Μεσαιωνικό ‘’Μουσείο’’: Σύμφωνα με την παράδοση σε αυτό τελέστηκαν οι γάμοι του Βασιλιά Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου με την Βερεγγάρια. Το σημερινό κάστρο χρονολογείται στην περίοδο της τουρκοκρατίας (γύρω στα 1590) και ενσωματώνει τμήματα του προγενέστερου μεσαιωνικού κάστρου. Στο Μεσαιωνικό Μουσείο εκτίθενται αντικείμενα μέσα από τα οποία αντικατοπτρίζεται το ιστορικό γίγνεσθαι της Κύπρου, η οικονομική, κοινωνική και θρησκευτική ζωή, καθώς και άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής στο νησί από τον 3ο μέχρι το 18ο αιώνα μ.Χ.
• Αρχαιολογικός Χώρος Κουρίου: Μια από τις σημαντικότερες πόλεις-βασίλεια του νησιού κατά την αρχαιότητα, είναι από τα πιο εντυπωσιακά του νησιού και η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως πολλά σημαντικά ευρήματα : (το υπέροχο Ελληνορωμαϊκό θέατρο, ερείπια της Οικίας του Ευστόλιου με υπέροχα ψηφιδωτά, ερείπια αρχαίας αγοράς, λουτρών, παλαιοχριστιανική Βασιλική) .
• Κάστρο Κολοσσιού: Το Μεσαιωνικό Κάστρο στο Κολόσσι είχε χρησιμεύσει ως ένα εξαιρετικό δείγμα στρατιωτικής αρχιτεκτονικής. Χτίστηκε αρχικά τον 13ο αιώνα και ξαναχτίστηκε στη σημερινή του μορφή τον 15ο αιώνα.

 Πάφος: Η UNESCO πόλη της Μεσογείου

• Αρχαιολογικό Πάρκο Πάφου: Το Αρχαιολογικό Πάρκο περιλαμβάνει χώρους και μνημεία από τον 4ον αιώνα π.Χ. μέχρι και το Μεσαίωνα, ενώ τα περισσότερα ερείπια χρονολογούνται στην Ρωμαϊκή Περίοδο. Τα περίτεχνα ψηφιδωτά δάπεδα των τεσσάρων ρωμαϊκών επαύλεων τις οικίες του Διόνυσου, του Θησέα, του Αιώνα και του Ορφέα) αποτελούν το εντυπωσιακό επίκεντρο των ευρημάτων και απεικονίζουν σκηνές από την ελληνική μυθολογία. Το συγκρότημα περιλαμβάνει επίσης άλλα σημαντικά μνημεία, όπως το Ασκληπιείο, το Ωδείο, την Αγορά, τα ερείπια του Κάστρου με τις Σαράντα Κολώνες, τα ερείπια της Λιμενιώτισσας (μιας Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής) και τους Τάφους των Βασιλέων.
• Τάφοι των Βασιλέων: Οι μνημειακοί υπόγειοι τάφοι είναι σκαλισμένοι από ‘’στερεό’’ βράχο και χρονολογούνται στην Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Περίοδο.Αντί για βασιλείς, στην πραγματικότητα θάφτηκαν εδώ υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και μέλη της αριστοκρατίας.
• Κάστρο Πάφου & Λιμανάκι: Ρομαντισμός, Ιστορία και σύγχρονα events σε ένα εμβληματικό σημείο της πόλης. Αρχικά ήταν βυζαντινό οχυρό που κτίστηκε για να προστατεύει το λιμάνι. Ξανακτίστηκε από τους Λουζινιανούς τον 13ο αιώνα, κατεδαφίστηκε από τους Ενετούς το 1570 υπό την οθωμανική απειλή και κτίστηκε ξανά από τους Οθωμανούς, αφού κατέλαβαν το νησί τον 16ο αιώνα.
• Βυζαντινό και Εθνογραφικό Μουσείο: Ιστορία, εικονογραφία και λαϊκή κουλτούρα.

Λάρνακα: Εκεί που ξεκινά η Ιστορία και δεν σταματά ποτέ

· Εκκλησία Αγίου Λαζάρου: Ένα από τα πιο εμβληματικά μνημεία της πόλης. Χτισμένη τον 9ο αιώνα, η εκκλησία τιμά τον Άγιο Λάζαρο, που κατά την παράδοση έζησε και ετάφη στη Λάρνακα.

· Αρχαιολογικός Χώρος Κιτίου: Αποκαλύπτει την αρχαία πόλη-βασίλειο της Λάρνακας. Δες από κοντά ερείπια ναών του 13ου αιώνα π.Χ. και τμήματα από το αρχαίο κυκλώπειο ‘’τοίχο’’.

· Μουσείο Πιερίδη (σε αρχοντικό του 18ου αι.): Ιδιωτική συλλογή με εντυπωσιακά εκθέματα: προϊστορικά αγγεία, κοσμήματα, νομίσματα και χάρτες της Κύπρου από τον 15ο αιώνα και έπειτα.

·  Μεσαιωνικό Κάστρο Λάρνακας: Στο τέλος της παραλίας των Φοινικούδων, θα βρεις το παλιό φρούριο με εκθέματα από τη Μεσαιωνική και Οθωμανική περίοδο. Από την ταράτσα, η θέα στο απέραντο γαλάζιο κόβει την ανάσα.

Αν η Ιστορία είχε άρωμα, στην Κύπρο θα μύριζε λιβάνι, πεύκο και πέτρα. Περπάτα στα καλντερίμια, μπες σε ένα παλιό μοναστήρι, άφησε το βλέμμα σου να χαθεί σε μια τοιχογραφία και δώσε χρόνο στον εαυτό σου να αισθανθεί — γιατί εδώ, κάθε γωνιά έχει και μια ιστορία να σου πει.