Η ρίζα της ημέρας βρίσκεται στην εξέγερση των εργατών του Σικάγο τον Μάιο του 1886, μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές της σύγκρουσης ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο στη νεότερη βιομηχανική εποχή. Την περίοδο εκείνη, οι εργάτες στις Ηνωμένες Πολιτείες εργάζονταν εξαντλητικά ωράρια, συχνά 12 έως 16 ώρες την ημέρα, υπό δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες.

Κεντρικό σύνθημα των εργατικών συνδικάτων υπήρξε το γνωστό «Οχτώ ώρες δουλειά, οχτώ ώρες ανάπαυση, οχτώ ώρες ύπνο». Το αίτημα για καθιέρωση οκτάωρης εργασίας αποτέλεσε σημείο συσπείρωσης εκατοντάδων χιλιάδων εργατών. Η απόφαση για πανεθνικές κινητοποιήσεις είχε ληφθεί ήδη από το 1884 στο συνέδριο της Αμερικανικής Ομοσπονδίας Εργασίας, με στόχο την 1η Μαΐου 1886.

Τα συμβάντα στο Σικάγο

Την 1η Μαΐου 1886, περίπου 600.000 εργαζόμενοι στις ΗΠΑ συμμετείχαν σε απεργίες, ενώ στο Σικάγο – το μεγαλύτερο βιομηχανικό κέντρο της εποχής – πάνω από 80.000 άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους. Οι διαδηλώσεις ήταν μαζικές και σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές, με οικογένειες εργατών να συμμετέχουν ενεργά.

Στην πλατεία Haymarket, όπου πραγματοποιήθηκε μία από τις συγκεντρώσεις, η ένταση κλιμακώθηκε δραματικά. Αστυνομικές δυνάμεις είχαν αναπτυχθεί μαζικά στην περιοχή, ενώ η διαταγή διάλυσης της συγκέντρωσης οδήγησε σε χάος. Η έκρηξη χειροβομβίδας και η επακόλουθη αδιάκριτη αστυνομική βία προκάλεσαν νεκρούς και τραυματίες και από τις δύο πλευρές. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει ασαφής, με επίσημες αναφορές να κάνουν λόγο για 16 νεκρούς αστυνομικούς και τουλάχιστον τέσσερις εργάτες.

Τα γεγονότα του Σικάγο ακολούθησε ένα κύμα συλλήψεων και δικών. Οκτώ συνδικαλιστές κατηγορήθηκαν, τέσσερις καταδικάστηκαν σε θάνατο, ενώ ένας άλλος αυτοκτόνησε στη φυλακή. Οι δίκες αυτές προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή και θεωρήθηκαν από πολλούς ως πολιτικά υποκινούμενες.

Η Πρωτομαγιά ως παγκόσμια ημέρα

Τα γεγονότα του Σικάγο αποτέλεσαν τη βάση για τη θεσμοθέτηση της Εργατικής Πρωτομαγιάς ως διεθνούς ημέρας των εργατών. Σταδιακά, η 1η Μαΐου καθιερώθηκε σε πολλές χώρες ως ημέρα απεργίας, διεκδίκησης και μνήμης.

Παράλληλα, σε πολλές κοινωνίες η ημέρα απέκτησε και έναν δεύτερο, πιο συμβολικό χαρακτήρα: τη γιορτή της άνοιξης και των λουλουδιών, ως αντίστιξη στη σκοτεινή ιστορική της αφετηρία. Αυτή η διττή σημασία – γιορτή και μνήμη μαζί – συνοδεύει την Πρωτομαγιά μέχρι σήμερα.

Σ’ έναν κόσμο που ακόμα εκμεταλλεύεται τα εργατικά χέρια, που δε σέβεται το εργατικό οκτάωρο και την ασφάλιση εργαζομένων, η εργατική πρωτομαγιά δεν αποτελεί μόνο φόρος τιμής στο παρελθόν, αλλά σταθμός και έμπνευση για τη διεκδίκηση αξιοπρέπειας της εργασίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. 

Πηγή φωτογραφίας: Unsplash+