Η εικαστικός Θέκλα Κατσιάμη μιλά στην Αvant Garde
"Η ζωγραφική είναι μια δημόσια πράξη έκθεσης κι ευθύνης"
Γεννήθηκε και ζει στη Λεμεσό. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στις Εικαστικές Τέχνες από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στη Φλώρινα.
Από το 2021 δραστηριοποιείται επαγγελματικά ως ζωγράφος χώρου και Art Therapy Facilitator στο Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο Λεμεσού, όπου η τέχνη λειτουργεί ως μέσο έκφρασης και ενδυνάμωσης. Παράλληλα, διδάσκει ζωγραφική στην Ιερά Μητρόπολη Λεμεσού και διατηρεί το δικό της ιδιωτικό εργαστήρι Ζωγραφικής, προσφέροντας μαθήματα σε παιδιά και ενήλικες. Η πορεία της περιλαμβάνει συμμετοχές σε ομαδικές εκθέσεις σε Ελλάδα και Κύπρο, με πιο πρόσφατες παρουσίες σε γκαλερί και πολιτιστικούς χώρους της Λεμεσού. Η καλλιτεχνική της πρακτική συνδυάζει τη δημιουργία με την εκπαίδευση, καθώς η ίδια πιστεύει βαθιά ότι η τέχνη δεν είναι μόνο αισθητική πράξη, αλλά και εργαλείο επικοινωνίας και προσωπικής εξέλιξης.
Είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με την εικαστικό σχετικά με την τέχνη γενικά και τον πυρήνα της, όπως επίσης και για την δική της τέχνη, όπως και για τους λόγους και τους τρόπους που η ίδια δημιουργεί. Διαβάστε όλα όσα είπαμε.
Πώς θα χαρακτηρίζατε το καλλιτεχνικό σας ύφος;
Το καλλιτεχνικό μου ύφος είναι αποτέλεσμα μιας διαρκούς εσωτερικής αναζήτησης. Δημιουργική μου προϋπόθεση είναι τα βιώματά μου και ο τρόπος που τα βιώνω τη συγκεκριμένη στιγμή. Κάθε έργο γεννιέται από μια υπαρξιακή και κοινωνική εμπειρία που ζητά να πάρει μορφή. Συνήθως κινούμαι ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον σουρεαλισμό, με κεντρικό άξονα τον άνθρωπο και την κοινωνική του συνθήκη. Ο ρεαλισμός λειτουργεί ως βάση αναγνώρισης, ενώ το σουρεαλιστικό στοιχείο μού επιτρέπει να αποκαλύπτω την εσωτερική διάσταση των πραγμάτων, αυτό που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Κάθε έργο αποτελεί έναν διάλογο ανάμεσα σε μένα και τον καμβά. Αν έπρεπε να χαρακτηρίσω συνοπτικά το ύφος μου, θα έλεγα ότι είναι μια διαρκής προσπάθεια να μεταφράσω το άρρητο σε εικόνα, να δώσω μορφή σε όσα βιώνονται βαθιά, αλλά δύσκολα λέγονται με λέξεις.
Ποια υλικά και τεχνικές προτιμάτε και γιατί;
Τα υλικά που προτιμώ είναι κυρίως τα ακρυλικά (χρώματα) γιατί μου δίνουν αμεσότητα και ένταση. Θέλω στα έργα μου να υπάρχει νότα χαράς και ισορροπίας, ακόμη κι όταν η θεματολογία αγγίζει σκληρές ή έντονες αλήθειες. Για αυτό αποφεύγω το μολύβι γιατί αισθάνομαι ότι θα προσέδιδε έναν περιττό δραματισμό. Δεν επιδιώκω να δραματοποιήσω τη σκηνή, αλλά να την παραθέσω όπως αληθινά την βιώνω, με ειλικρίνεια, καθαρότητα και κάποιες φορές, με μια διακριτική κωμικοποίηση που λειτουργεί αποσυμπιεστικά.
Ασχολείστε με κάποια άλλη μορφή τέχνης εκτός από τη ζωγραφική; Πειραματίζεστε με νέες μορφές ή μέσα έκφρασης;
Η βασική και κύρια μορφή έκφρασής μου είναι η ζωγραφική, εκεί νιώθω ότι μπορώ να αποδώσω με τον πιο άμεσο και ουσιαστικό τρόπο όσα με απασχολούν. Ωστόσο, κατά καιρούς έχω ασχοληθεί διερευνητικά με τον πηλό και με κατασκευές, κυρίως όταν το ίδιο το θέμα που με αγγίζει ζητά μια πιο τρισδιάστατη ή υλική παρουσία.Οι πειραματισμοί μου δεν γίνονται από ανάγκη αλλαγής μέσου, αλλά από ανάγκη έκφρασης. Αν αισθανθώ ότι μια ιδέα δεν μπορεί να περιοριστεί στον καμβά, τότε της επιτρέπω να πάρει άλλη μορφή. Παρ’ όλα αυτά, η ζωγραφική παραμένει ο βασικός μου άξονας και το σημείο στο οποίο επιστρέφω πάντα.
Πώς ξεκινά συνήθως ένα έργο σας; Από μια ιδέα, ένα συναίσθημα ή μια εικόνα; Ακολουθείτε συγκεκριμένη διαδικασία ή λειτουργείτε πιο αυθόρμητα;
Η τέχνη δεν είναι εκεί για να δίνει απαντήσεις αλλά για να θέτει ερωτήματα. Αυτό συνεπάγεται με το να ξεκινάς να δημιουργείς, επειδή κάτι σε παρακινεί μέσα σου, χωρίς να ξέρεις τι πας να φτιάξεις απαραίτητα. Σε αυτή τη διαδρομή, το απρόβλεπτο, το λάθος και η αμφιβολία γίνονται δημιουργικά εργαλεία που οδηγούν σε νέες εικόνες και νοήματα. Εκεί βρίσκεται και η ζωντάνια της ζωγραφικής, στη δυνατότητά της να αποκαλύπτει κάτι που δεν ήταν πλήρως συνειδητό.
Πόσο χρόνο μπορεί να χρειαστείτε για να ολοκληρώσετε έναν πίνακα;
Ο χρόνος ολοκλήρωσης ενός πίνακα δεν είναι ποτέ απόλυτος. Μπορεί να κυμαίνεται από λίγες ημέρες έως και εβδομάδες, ανάλογα με τη θεματολογία, τη συναισθηματική ένταση της στιγμής και το στάδιο εσωτερικής επεξεργασίας που απαιτεί το έργο. Αλλά δεν με ενδιαφέρει τόσο η ταχύτητα όσο η ειλικρίνεια του αποτελέσματος.
Υπάρχουν στιγμές δημιουργικού μπλοκαρίσματος; Πώς τις διαχειρίζεστε;
Ναι, όπως σε κάθε δημιουργική διαδικασία, υπάρχουν στιγμές μπλοκαρίσματος. Τις αντιμετωπίζω ως μέρος της πορείας και όχι ως εμπόδιο. Δίνω στον εαυτό μου χρόνο για μελέτη και παρατήρηση. Διαβάζω, επισκέπτομαι εκθέσεις ή απλώς αφήνω τις σκέψεις να ωριμάσουν. Το μπλοκάρισμα συχνά κρύβει μια νέα κατεύθυνση που ακόμη δεν έχει αποκαλυφθεί.
Σας ενδιαφέρει περισσότερο η αισθητική ή το μήνυμα ενός έργου;
Με ενδιαφέρει η αρμονία μεταξύ μορφής και περιεχομένου. Η αισθητική προσελκύει το βλέμμα, αλλά το μήνυμα είναι αυτό που παραμένει στη μνήμη. Στα έργα μου επιδιώκω να υπάρχει ένας δημιουργικός διάλογος ανάμεσα στα δύο.
Πόσο επηρεάζεστε από την ανταπόκριση του κοινού;
Η ανταπόκριση του κοινού είναι σημαντική στον βαθμό που αποκαλύπτει αν ένα έργο μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο ταύτισης ή προβληματισμού για κάποιον άνθρωπο. Ωστόσο, η καλή ή η αρνητική κριτική δεν καθορίζει την κατεύθυνση της δουλειάς μου. Τα έργα μου δεν δημιουργούνται με εμπορικά κριτήρια, αλλά από την ανάγκη να διερευνήσω τον άνθρωπο και κοινωνικές πραγματικότητες με ειλικρίνεια και αλήθεια. Η αλήθεια συχνά δεν είναι εύκολη ούτε άμεσα αποδεκτή. Ο τρόπος έκφρασής της έχει σημασία, όμως η ουσία της παραμένει όπως και να ειπωθεί. Για μένα, η ευθύνη του καλλιτέχνη βρίσκεται στη διατήρηση μιας έντιμης στάσης, να μιλά με καθαρότητα και συνείδηση, χωρίς να επιδιώκει να ευχαριστήσει, αλλά χωρίς και να χάνει την ανθρώπινη ευαισθησία. Εκεί αρχίζει η προσωπική καλλιτεχνική αλήθεια. Άλλωστε όταν ένα έργο ταράζει κάποιον, η αντίδραση δεν είναι απαραίτητα αρνητική. Συχνά είναι απλώς ένας καθρέφτης του τρόπου με τον οποίο ο καθένας αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τον εαυτό του μέσα σε αυτόν.
Ποιοι είναι οι λόγοι να θέλει να γίνει κάποιος καλλιτέχνης;
Ο λόγος για να γίνεις καλλιτέχνης είναι για να επινοήσεις μια γλώσσα που δεν υπήρχε. Είναι σαν να μην σε χωρούν οι έτοιμες λέξεις και μιλάς μέσα από τις εικόνες σου, μέσα από μια καινούργια γλώσσα. Δική σου. Η ζωγραφική είναι μια δημόσια πράξη έκθεσης και ευθύνης. Ο καλλιτέχνης εκφράζεται, εκτίθεται και θέτει ερωτήματα, με σεβασμό στο σύνολο αλλά χωρίς να χάνει τα όριά του.Ένας καλλιτέχνης δεν πρέπει να καθοδηγείται από τη γνώμη των άλλων. Ο κόσμος και η κοινωνία είναι γεμάτοι στερεότυπα που αν η τέχνη δεν τα αμφισβητήσει, τότε ποιος θα το κάνει; Άλλωστε, ο κόσμος πάντα θα έχει κάτι να πει.Ο άνθρωπος αναζητά διαρκώς κάτι που να τον εκφράζει — ένα τραγούδι, μια εικόνα, μια ιδέα. Και όταν ένα έργο καταφέρει να γίνει σημείο αναφοράς για κάποιον, να τον αγγίξει πραγματικά και να αφήσει ένα ουσιαστικό αποτύπωμα μέσα του, τότε αποκτά την αληθινή του αξία.
Ποια στιγμή της καριέρας σας θεωρείτε σταθμό;
Καθοριστική στιγμή στην πορεία μου υπήρξε η συνεργασία μου με το Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο, όπου είχα έναν διπλό ρόλο ως ζωγράφος χώρου, διαμορφώνοντας τους χώρους με έργα τέχνης ώστε να λειτουργούν σαν ένα ζωντανό περιβάλλον (γκαλερί) αλλά και ως συντονίστρια προγραμμάτων art therapy για ογκολογικούς ασθενείς. Μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας σε ένα τόσο ευαίσθητο και φορτισμένο περιβάλλον, συνειδητοποίησα τη βαθιά δύναμη της τέχνης ως εργαλείο έκφρασης, εσωτερικής απελευθέρωσης και ψυχικής υποστήριξης. Αυτό ωστόσο δεν ήταν μόνο επαγγελματική εξέλιξη, αλλά και μια εμπειρία που με διαμόρφωσε προσωπικά, επαναπροσδιορίζοντας τις αξίες και τις προτεραιότητές μου ως άνθρωπος.
Πείτε μας ποιο είναι το αγαπημένο έργο σας και την ιστορία που το έφερε στη ζωή.
Δε ξεχωρίζω ένα συγκεκριμένο έργο, γιατί για εμένα κάθε δημιουργία κουβαλά μια διαφορετική στιγμή, ένα διαφορετικό συναίσθημα και μια ξεχωριστή εμπειρία. Όλα τα έργα μου αποτελούν κομμάτια της προσωπικής και καλλιτεχνικής μου διαδρομής, αντανακλώντας περιόδους σκέψης, εξέλιξης και εσωτερικής αναζήτησης. Θεωρώ ότι κάθε έργο έχει τη δική του αξία και θέση, ανάλογα με το πλαίσιο και το βίωμα μέσα από το οποίο δημιουργήθηκε.
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζει σήμερα ένας ζωγράφος;
Από τη μία, υπάρχει η ανάγκη να παραμείνει αυθεντικός μέσα σε έναν κόσμο υπερπληροφορίας όπου η κυριαρχία της ψηφιακής εικόνας κάνουν την προσοχή του θεατή πιο σύντομη και ανούσια. Από την άλλη, υπάρχει η πρόκληση της επιβίωσης, η εύρεση χώρων έκφρασης, η επικοινωνία με το κοινό και η ισορροπία ανάμεσα στη δημιουργική ανάγκη και στην επαγγελματική πραγματικότητα. Ο ζωγράφος καλείται συχνά να είναι ταυτόχρονα δημιουργός, επιμελητής, διαχειριστής και αφηγητής του έργου του. Ίσως όμως η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει διαχρονική και είναι κατά συνέπεια να συνεχίσει να βλέπει τον κόσμο με ευαισθησία και ειλικρίνεια και να μετατρέπει αυτή την εμπειρία σε εικόνα που μπορεί να αγγίξει άλλους ανθρώπους.
Πώς βλέπετε τη θέση της ζωγραφικής στη σύγχρονη εποχή;
Η ζωγραφική στη σύγχρονη εποχή λειτουργεί ως ένας αργός, στοχαστικός αντίλογος στην ταχύτητα της καθημερινότητας και στην υπερπληθώρα εικόνων που καταναλώνονται στιγμιαία. Παρότι ζούμε σε μια εποχή ψηφιακής εικόνας και άμεσης κατανάλωσης, η ζωγραφική διατηρεί μια ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή συνδέεται με την υλικότητα και τον χρόνο, τη μνήμη και το συναίσθημα. Η φυσική παρουσία ενός έργου δημιουργεί έναν διαφορετικό διάλογο με τον θεατή ,πιο προσωπικό και πιο σιωπηλό. Εμείς στην Κύπρο, σαν κουλτούρα Δεν έχουμε πολύ μεγάλη σχέση με την τέχνη είμαστε ακόμα σε μία εφηβική διάθεση θα έλεγα, είμαστε διαθέσιμοι για κάτι απλό και φθηνό παρά για κάτι ποιοτικό και με αξία.
Ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά σας σχέδια;
Στα άμεσα καλλιτεχνικά μου σχέδια βρίσκεται η προετοιμασία μιας ατομικής έκθεσης, η οποία θα εστιάζει σε κοινωνικά ζητήματα και σύγχρονους προβληματισμούς. Μέσα από τα έργα μου επιδιώκω να θίξω θέματα που συνδέονται με την ανθρώπινη ευαλωτότητα, την ψυχική υγεία, το σώμα και την ασθένεια, τη θέση της γυναίκας, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τις διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά και τη συλλογική εμπειρία μέσα σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Θέλω η έκθεση να λειτουργήσει ως χώρος προβληματισμού και διαλόγου, όπου η τέχνη γίνεται μέσο ευαισθητοποίησης αλλά και εσωτερικής σύνδεσης με τον θεατή.
Πού μπορεί να δει/μάθει κάποιος για την τέχνη σας;
Η δουλειά μου μπορεί να αποτυπωθεί μέσα από τα ψηφιακά μου κανάλια όπου μοιράζομαι τόσο το έργο μου όσο και τη δημιουργική μου πορεία. Στο Instagram (Thekla Katsiami) παρουσιάζω άμεσα και βιωματικά τις νέες μου δουλειές, τις εκθέσεις και τις καλλιτεχνικές μου δράσεις, ενώ στην επίσημη ιστοσελίδα μου (www.theklakatsiami.com) μπορεί κανείς να δει συγκεντρωμένα τα έργα, τα project και τη συνολική μου καλλιτεχνική εξέλιξη. Παράλληλα, έργα μου βρίσκονται και στο Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο, όπου είχαν ενταχθεί στο πλαίσιο της παρέμβασής μου ως ζωγράφος χώρου. Η παρουσία τους στον χώρο αυτό αποτελεί για μένα μια ιδιαίτερη και ουσιαστική εμπειρία, καθώς λειτουργούν ως αναπόσπαστο μέρος της αισθητικής και της θεραπευτικής εμπειρίας των ανθρώπων που βρίσκονται εκεί.