Στον πυρήνα της σύγχρονης καλλιτεχνικής πρακτικής του Παντελή Διαμαντίδη βρίσκεται μια επίμονη διερεύνηση της εμπειρίας: όχι ως αισθητικού αποτελέσματος, αλλά ως συνθήκης συνάντησης, ακρόασης και κοινής παραμονής. Το έργο Ground Studies for Pilots λειτουργεί ως αφετηρία για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από το σώμα, την τεχνολογία, την αβεβαιότητα και τη συλλογική μνήμη, θέτοντας ερωτήματα που υπερβαίνουν τα όρια της οπτικοακουστικής περφόρμανς.

Με αφορμή τη συμμετοχή του στο Διεθνές Φεστιβάλ Λευκωσίας μιλήσαμε μαζί του. Δείτε όλα όσα είπε στην Avant Garde. 

Τι σε κινητοποιεί να αναλαμβάνεις πρωτοβουλίες που αφορούν την κοινότητα και τον πολιτισμό;

Η αίσθηση ότι η τέχνη δεν είναι ατομική πράξη, αλλά σχέση. Δεν με ενδιαφέρει μόνο η παραγωγή έργων ως αυτάρκη αντικείμενα με ενδιαφέρει και η δημιουργία συνθηκών συνάντησης. Σε έναν κόσμο κατακερματισμένο, η κοινή εμπειρία της ακρόασης, της προσοχής ή της σιωπής γίνεται πολιτική πράξη. Δεν το βλέπω ως ακτιβισμό με την κλασική έννοια, αλλά ως ευθύνη: να ανοίγεις χώρους όπου άνθρωποι μπορούν να συνυπάρξουν χωρίς να χρειάζεται να καταναλώσουν ή να ερμηνεύσουν τα πάντα άμεσα.

Αναφέρεις ότι η αφετηρία του έργου “Ground Studies for Pilots” προέκυψε από ένα εγχειρίδιο πιλότων που μελέτησες την περίοδο της πανδημίας. Πώς έτυχε να πέσει στα χέρια σου αυτό το βιβλίο και τι ήταν αυτό που σε συγκλόνισε ή σε ενέπνευσε για να δημιουργήσεις το έργο;

Έπεσε σχεδόν τυχαία στα χέρια μου την περίοδο της πανδημίας, σε μια στιγμή γενικευμένου αποπροσανατολισμού. Αυτό που μου κίνησε την περιέργεια δεν ήταν το τεχνικό περιεχόμενο, αλλά η γλώσσα του: ψυχρή, ακριβής, σχεδιασμένη για στιγμές όπου το σώμα δεν μπορεί να εμπιστευτεί τις αισθήσεις του και πρέπει να παραδοθεί σε ενδείξεις, όργανα, συστήματα. Εκεί αναγνώρισα μια υπαρξιακή κατάσταση πολύ οικεία: πώς συνεχίζεις να κινείσαι όταν η εμπειρία σου και τα δεδομένα δεν συμφωνούν. Το έργο γεννήθηκε από αυτή την ένταση.

Στο Ground Studies for Pilots, το σώμα μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής ήχου και φωτός. Πόσο σε απασχολεί η σχέση ανθρώπινου σώματος και τεχνολογίας στο σύγχρονο καλλιτεχνικό τοπίο και πώς πιστεύεις ότι προσαρμοζόμαστε μέσα από αυτή την "αναπόφεκτη" σχέση;

Με απασχολεί ως συνθήκη, όχι ως δίπολο. Η τεχνολογία δεν είναι πια εξωτερικό εργαλείο, είναι τρόπος οργάνωσης της εμπειρίας. Το ερώτημα δεν είναι αν “αντιστεκόμαστε”, αλλά πώς προσαρμοζόμαστε χωρίς να εξαφανιστούμε. Στο έργο, το σώμα δεν κυριαρχεί ούτε υποτάσσεται: συνδιαμορφώνει. Τα βιομετρικά δεδομένα λειτουργούν ως ίχνη κατάστασης, όχι ως αναπαράσταση του ανθρώπινου.

Το έργο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη Λευκωσία, μια πόλη με έντονο συμβολικό φορτίο. Πώς συνομιλεί, κατά τη γνώμη σου, αυτή η παράσταση με τον χαρακτήρα και την ιστορία της πόλης;

Η Λευκωσία είναι μια πόλη σε διαρκή εκκρεμότητα. Τίποτα δεν κλείνει οριστικά, τίποτα δεν σταθεροποιείται πλήρως. Αυτή η αίσθηση ανοιχτής τομής συνομιλεί βαθιά με το έργο. Το Ground Studies for Pilots δεν “τοποθετείται” στην πόλη, αλλά αναπνέει μέσα στη συνθήκη της. Το κοινό φέρει μνήμη, ιστορία, καθημερινή ένταση και αυτό αλλάζει τον τρόπο που ακούγεται το έργο, ακόμη κι αν ο ήχος είναι ο ίδιος.

Έχεις παρουσιάσει τη δουλειά σου σε εμβληματικούς διεθνείς χώρους και φεστιβάλ. Τι διαφορετικό σημαίνει για εσένα η παρουσίαση ενός τόσο υπαρξιακού έργου στον τόπο καταγωγής σου;

Έχει λιγότερο να κάνει με αναγνώριση και περισσότερο με ευθύνη. Όταν παρουσιάζεις ένα έργο εδώ, δεν υπάρχει απόσταση, δεν υπάρχει εξωτισμός. Εκτίθεσαι διαφορετικά. Το έργο συναντά ανθρώπους που μοιράζονται παρόμοια βιώματα τόπου και ιστορίας, και αυτό δημιουργεί μια μορφή ειλικρίνειας που δεν μπορείς να αποφύγεις.

Η δουλειά σου συχνά περιγράφεται ως μυσταγωγική και διαλογιστική. Είναι κάτι που επιδιώκεις συνειδητά ή προκύπτει οργανικά μέσα από τη διαδικασία σύνθεσης;

Όχι συνειδητά ως αισθητική επιλογή. Προκύπτει από τον τρόπο που δουλεύω με τον χρόνο, τη διάρκεια και τη σιωπή. Δεν με ενδιαφέρει η ένταση ως εντυπωσιασμός, αλλά η ένταση της παραμονής: το να μείνεις λίγο παραπάνω μέσα σε κάτι χωρίς άμεση ερμηνεία.

Με δεδομένη τη συνεχή τεχνολογική εξέλιξη, πώς φαντάζεσαι το μέλλον της οπτικοακουστικής περφόρμανς;

Όχι ως διαρκή τεχνολογική κλιμάκωση. Η τεχνολογία θα συνεχίσει να εξελίσσεται, αλλά το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα παραμείνει χώρος για ανθρώπινη παρουσία που δεν είναι πλήρως προβλέψιμη. Πιστεύω ότι το μέλλον βρίσκεται σε εμπειρίες που δίνουν χώρο στην αβεβαιότητα, στη σωματική ακρόαση, στη μη αναπαραγώγιμη στιγμή.

Πώς θα περιέγραφες τη διαδρομή σου μέχρι σήμερα και ποιοι σταθμοί θεωρείς ότι σε καθόρισαν περισσότερο;

Ως μια σταδιακή μετατόπιση από τη μορφή προς τη συνθήκη. Από το έργο ως αντικείμενο, στο έργο ως πεδίο εμπειρίας. Καθοριστικές ήταν οι στιγμές που άρχισα να εμπιστεύομαι τη σιωπή και την αστάθεια ως δημιουργικά εργαλεία, όχι ως ελλείψεις.

Υπάρχει κάποιο όραμα ή στόχος σου που δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί και θα ήθελες να δεις να γίνεται πράξη;

Όχι τόσο ως συγκεκριμένο project, αλλά ως επιθυμία: να δημιουργηθούν πλαίσια όπου η τέχνη δεν παρουσιάζεται απλώς, αλλά βιώνεται. Χώροι όπου ο χρόνος, η ακρόαση και η συλλογική εμπειρία παράγουν νόημα. Αυτό παραμένει για μένα ανοιχτό.

Η παράσταση "Ground Studies for Pilots – Bluets" θα πραγματοποιηθεί στις 23 Δεκεμβρίου στο Δημοτικό θέατρο Λευκωσίας, στις 20:30.